W skrócie: nie, geodeta nie może zmienić granic działki. Może je odtworzyć, ustalić albo wskazać na gruncie, ale nie przesunie granicy na Twoją korzyść ani na korzyść sąsiada. Granica jest częścią prawa własności, a własność zmienia się tylko umową w formie aktu notarialnego, orzeczeniem sądu, decyzją organu albo z mocy prawa, na przykład przez zasiedzenie. Geodeta jest w tym procesie fachowcem, który zbiera dowody, mierzy i dokumentuje, a w rozgraniczeniu nakłania strony do ugody. Decyzję o przebiegu spornej granicy podejmuje wójt, burmistrz, prezydent miasta albo sąd.
Poniżej wyjaśniamy, co geodeta naprawdę może przy granicy, dlaczego po pomiarze płot bywa „nie tam, gdzie był”, i jakie są legalne drogi do zmiany granicy, jeżeli obie strony tego chcą albo jedna z nich ma do tego prawo. Jeżeli dopiero chcesz sprawdzić, gdzie biegnie Twoja granica, zacznij od wpisu jak sprawdzić granice działki.
Nie. Żaden przepis nie daje geodecie prawa do przesunięcia granicy między działkami. Prawo geodezyjne i kartograficzne mówi o wznawianiu znaków granicznych, wyznaczaniu punktów granicznych i ustalaniu przebiegu granic, czyli o czynnościach, które mają odtworzyć granicę istniejącą, a nie stworzyć nową.[1]
Pytanie „czy geodeta może zmienić granice” pada zwykle wtedy, gdy po pomiarze okazuje się, że ogrodzenie stoi kilkadziesiąt centymetrów albo kilka metrów od granicy z dokumentów. W rzeczywistości pokazał, gdzie granica biegnie według danych, a różnica istniała od lat, tylko nikt jej wcześniej nie zmierzył.
Geodeta z uprawnieniami w zakresie rozgraniczania i podziałów nieruchomości (zakres 2) może wykonać kilka różnych czynności granicznych.[1] Każda ma inną podstawę i inny skutek:
Czym te procedury różnią się w szczegółach i którą wybrać w konkretnej sytuacji, opiszemy w osobnym wpisie o różnicach między wznowieniem, ustaleniem i rozgraniczeniem granic. Tu skupiamy się na jednym pytaniu: czy któraś z nich zmienia granicę.
Geodeta nie może:
Pierwszy punkt zaskakuje wielu właścicieli. Rozporządzenie o ewidencji gruntów i budynków pozwala ustalić przebieg granicy na podstawie zgodnych wskazań stron, ale tylko wtedy, gdy wskazywany przebieg nie jest sprzeczny z informacjami z dostępnych dokumentów.[3] Zgodne oświadczenie dwóch sąsiadów nie wystarczy więc, żeby w protokole zapisać granicę, której nie potwierdzają dokumenty.
| Sytuacja | Czy geodeta może to zrobić? | Kto o tym decyduje |
|---|---|---|
| Odtworzyć zniszczony znak graniczny według dokumentów | Tak | Geodeta, na zlecenie zainteresowanego |
| Wskazać na gruncie punkty z ewidencji | Tak | Geodeta, na zlecenie zainteresowanego |
| Ustalić granicę, gdy brak dokumentów | Tak, według zasad z rozporządzenia | Geodeta w protokole, przyjęcie do zasobu po weryfikacji |
| Rozstrzygnąć spór o przebieg granicy | Nie | Wójt (burmistrz, prezydent) w decyzji albo sąd |
| Przesunąć granicę za zgodą obu sąsiadów | Nie | Podział nieruchomości i umowa notarialna |
| Przyznać pas gruntu użytkowany od lat | Nie | Sąd w sprawie o zasiedzenie |
Najczęściej dlatego, że płot nigdy nie stał na granicy. Ogrodzenia stawiano „na oko”, od starego drzewa, od miedzy albo od budynku sąsiada. Bywa też, że dane w ewidencji pochodzą ze starych map o niskiej dokładności, a nowy pomiar opiera się na lepszych dokumentach.
Różnica między płotem a granicą nie oznacza, że geodeta się pomylił, ani że granica się zmieniła. Oznacza, że stan w terenie i stan prawny nie są takie same. O tym, o ile geodeta może się pomylić i dlaczego dwóch geodetów może wskazać granicę inaczej, piszemy we wpisie czy geodeta może wejść na posesję bez zgody.
Nie. Wznowienie dotyczy znaków „ustalonych uprzednio” i jest możliwe tylko wtedy, gdy istnieją dokumenty pozwalające określić ich pierwotne położenie.[1] Geodeta wstawia znak tam, gdzie był, a nie tam, gdzie strony chciałyby go widzieć. O czynnościach zawiadamia się zainteresowane strony co najmniej 7 dni wcześniej, a z wznowienia sporządza się protokół.
Jeżeli sąsiad nie zgadza się z położeniem wznowionych znaków, ustawa nie każe geodecie szukać kompromisu. Strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy.[1]
Ustalenie przebiegu granic dla ewidencji gruntów i budynków wykonuje się, gdy dokumentacja nie pozwala odtworzyć granicy z dokładnością wymaganą dla punktów granicznych.[3] Rozporządzenie podaje kolejność, której geodeta musi się trzymać:
Takie ustalenie służy ewidencji. Nie jest wyrokiem w sprawie własności i nie odbiera nikomu prawa do sądu. Jeżeli właściciel uważa, że granica biegnie inaczej, może żądać rozgraniczenia.
W rozgraniczeniu administracyjnym geodeta działa z upoważnienia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.[1] Bierze pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy, inne dokumenty oraz punkty osnowy. Dopiero gdy tych danych brakuje albo są sprzeczne, przebieg granicy ustala się na podstawie zgodnego oświadczenia stron.
Rozgraniczenie ma ustalić granicę istniejącą, a nie wytyczyć nową według uznania geodety. Gdy strony się spierają, geodeta przedstawia im wszystkie dowody i argumenty za proponowanym przebiegiem i informuje, że przy braku ugody właściwy będzie sąd.[4]
Ugoda zawarta przed geodetą w postępowaniu rozgraniczeniowym ma moc ugody sądowej.[1] To najszybszy sposób na zakończenie sporu. Akt ugody sporządza się oddzielnie dla każdej linii granicznej i obejmuje on wyłącznie sporne odcinki.[4]
Ugoda dotyczy spornego przebiegu granicy, czyli sytuacji, w której dokumenty nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Nie jest sposobem na sprzedaż sąsiadowi pasa gruntu, który bez wątpienia należy do Ciebie. Do przeniesienia własności służy umowa notarialna.
W postępowaniu administracyjnym decyzję o rozgraniczeniu wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, jeżeli strony nie zawarły ugody, a przebieg granicy ustalono na podstawie dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Przed wydaniem decyzji organ ocenia prawidłowość czynności geodety i może zwrócić mu dokumentację do poprawy.[1]
Strona niezadowolona z decyzji ma 14 dni od jej doręczenia na żądanie przekazania sprawy sądowi. Jeżeli nie ma ugody ani podstaw do decyzji, geodeta tymczasowo utrwala punkty według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, sporządza opinię, a organ umarza postępowanie i przekazuje sprawę do sądu z urzędu.[1]
Kodeks cywilny podaje dwie reguły. Jeżeli stanu prawnego nie można stwierdzić, granicę ustala się według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Jeżeli i tego nie da się stwierdzić, a rozgraniczenie nie skończyło się ugodą, sąd ustala granicę z uwzględnieniem wszelkich okoliczności i może przyznać jednemu z właścicieli dopłatę pieniężną.[2]
Nawet wtedy granicę ustala sąd, a nie geodeta. Geodeta, często jako biegły, dostarcza sądowi pomiarów i opinii.
| Procedura | Kto ją prowadzi | Czy może zmienić stan prawny granicy |
|---|---|---|
| Wznowienie znaków granicznych | Geodeta na zlecenie | Nie, odtwarza granicę z dokumentów |
| Wyznaczenie punktów granicznych | Geodeta na zlecenie | Nie, wskazuje punkty z ewidencji |
| Ustalenie przebiegu granic dla ewidencji | Geodeta przy podziale lub modernizacji | Nie, służy ewidencji |
| Rozgraniczenie administracyjne | Wójt (burmistrz, prezydent) z upoważnionym geodetą | Ustala sporny przebieg w ugodzie albo decyzji |
| Rozgraniczenie sądowe | Sąd, w trybie nieprocesowym | Ustala sporny przebieg, może przyznać dopłatę |
| Zasiedzenie | Sąd | Tak, przenosi własność części gruntu |
| Podział i umowa notarialna | Gmina (podział) i notariusz (umowa) | Tak, za zgodą obu właścicieli |
Jeżeli oboje chcecie, żeby granica biegła inaczej, na przykład po istniejącym płocie, potrzebne są dwa kroki. Najpierw podział nieruchomości, w którym wydziela się pas gruntu do przeniesienia. Podziału dokonuje się na wniosek i koszt osoby mającej w tym interes prawny, a musi on być zgodny z planem miejscowym albo, gdy planu nie ma, z warunkami zabudowy lub przepisami o podziałach niezależnych od planu.[5] Przebieg procedury opisaliśmy we wpisie podział działki krok po kroku.
Drugi krok to umowa przeniesienia własności wydzielonej działki. Umowa dotycząca nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego, a potem wpisu do księgi wieczystej.[2] Bez tego „przesunięcie granicy” w protokole czy na mapie nie ma żadnej mocy prawnej.
Tak, i to jest jedyny sposób na zmianę granicy bez zgody właściciela. Posiadacz samoistny nabywa własność nieruchomości po 20 latach nieprzerwanego posiadania w dobrej wierze albo po 30 latach w złej wierze. Do czasu posiadania można doliczyć czas posiadania poprzednika, na przykład osoby, od której sąsiad kupił działkę.[2]
Zasiedzenie stwierdza sąd. Geodeta przygotowuje w takiej sprawie mapę z projektem wydzielenia zasiadywanej części, ale nie przesądza, czy przesłanki zasiedzenia są spełnione. Wieloletni płot w złym miejscu warto więc wyjaśnić wcześniej.
Kodeks cywilny ma na to osobne przepisy. Jeżeli przy wznoszeniu budynku przekroczono granicę bez winy umyślnej, właściciel sąsiedniego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może za to żądać wynagrodzenia za służebność gruntową albo wykupienia zajętej części gruntu.[2]
Gdy budynek wzniesiony w dobrej wierze jest wart znacznie więcej niż zajęta działka, każda ze stron może żądać przeniesienia własności zajętego gruntu za odpowiednim wynagrodzeniem.[2] W obu przypadkach o przeniesieniu własności decyduje umowa albo sąd. Geodeta mierzy, ile gruntu zajęto, i sporządza dokumentację do podziału.
Nie. Przesunięcie znaku nie zmienia granicy, a do tego jest przestępstwem. Kto znaki graniczne niszczy, uszkadza, usuwa, przesuwa, czyni niewidocznymi albo fałszywie wystawia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.[7] Właściciele są przy tym obowiązani do ochrony znaków granicznych na swoich gruntach.[1]
Jeżeli podejrzewasz, że znak przesunięto, geodeta może go wznowić według dokumentów. Praktyczne kroki w takiej sytuacji opisaliśmy we wpisie jak sprawdzić granice działki.
Nie bezpośrednio. Ewidencja gruntów i budynków opisuje działki, ale nie jest źródłem prawa własności. Po pomiarze dane o położeniu punktów granicznych mogą się w ewidencji zmienić, na przykład przy modernizacji albo po przyjęciu do zasobu dokumentacji z ustalenia granic. Zmienia się wtedy opis granicy, a nie sama granica. Więcej o tym, co ewidencja pokazuje, a czego nie przesądza, piszemy we wpisie o ewidencji gruntów i budynków.
Ostateczne decyzje i prawomocne orzeczenia o przebiegu granic przesyła się z urzędu do sądu prowadzącego księgi wieczyste i do starosty, żeby ujawnić je w księdze i w ewidencji.[1]
Koszt pracy geodety zależy od liczby punktów, dostępnej dokumentacji i stopnia skomplikowania sprawy, dlatego wyceniamy go indywidualnie. Opłaty urzędowe i sądowe są natomiast stałe i wynikają z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.[6] Koszty rozgraniczenia oraz urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych sąsiedzi ponoszą co do zasady po połowie.[2]
| Opłata lub termin | Wysokość lub długość | Podstawa |
|---|---|---|
| Wniosek do sądu o rozgraniczenie nieruchomości | 200 zł | art. 39 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych |
| Wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości | 2000 zł | art. 40 ustawy o kosztach sądowych |
| Wniosek o wpis własności do księgi wieczystej | 200 zł | art. 42 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych |
| Zawiadomienie stron o czynnościach granicznych | co najmniej 7 dni przed terminem | art. 32 i art. 39 Pgik |
| Żądanie przekazania sprawy sądowi po decyzji | 14 dni od doręczenia decyzji | art. 33 ust. 3 Pgik |
| Zasiedzenie | 20 lat (dobra wiara) albo 30 lat (zła wiara) | art. 172 Kodeksu cywilnego |
Dobre przygotowanie skraca sprawę i zmniejsza ryzyko, że skończy się w sądzie:
Zapytaj geodetę, na jakich dokumentach się oparł. Swoje stanowisko zgłoś do protokołu, bo oświadczenia stron są jego częścią, a odmowę podpisu geodeta odnotowuje.[3]
Dalsza droga zależy od procedury. Przy wznowieniu znaków możesz wystąpić do sądu. Przy decyzji o rozgraniczeniu masz 14 dni na żądanie przekazania sprawy sądowi. Przy ustaleniu granic dla ewidencji możesz złożyć wniosek o rozgraniczenie. W żadnym z tych przypadków nie zmienisz granicy, przekonując geodetę, żeby „przesunął punkt”.
Geodezja ProGeo od 1998 roku wznawia znaki graniczne, wyznacza punkty graniczne i przygotowuje podziały nieruchomości we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku. Mamy uprawnienia zawodowe w zakresie rozgraniczania i podziałów nieruchomości. Jeżeli kupujesz działkę albo budujesz dom, zajrzyj też na stronę geodeta dla klientów indywidualnych. Zapytaj o bezpłatną wycenę i podaj numer działki oraz obrębu. Im mniej pytań zwrotnych, tym szybciej odeślemy ofertę.
Nie. Geodeta odtwarza, wyznacza albo ustala granicę na podstawie dokumentów, znaków i zasad z przepisów. Zmiana granicy wymaga umowy notarialnej, orzeczenia sądu albo decyzji organu.
Nie w protokole. Zgodne wskazania stron przyjmuje się tylko wtedy, gdy nie są sprzeczne z dokumentami. Żeby przesunąć granicę za zgodą, trzeba wydzielić pas gruntu w podziale i przenieść jego własność umową notarialną.
Bo płot najczęściej nie stał na granicy od początku. Geodeta pokazuje granicę według dokumentów, a różnica między ogrodzeniem a granicą istniała już wcześniej.
Wójt, burmistrz albo prezydent miasta w decyzji o rozgraniczeniu, a gdy strona tego zażąda lub nie ma podstaw do decyzji, sąd. Geodeta może doprowadzić do ugody, która ma moc ugody sądowej.
Tak. Ugoda zawarta przed geodetą w postępowaniu rozgraniczeniowym ma moc ugody sądowej. Dotyczy spornego przebiegu granicy, a nie przeniesienia własności bezspornego gruntu.
Tylko przez zasiedzenie stwierdzone przez sąd, po 20 albo 30 latach samoistnego posiadania. Przesunięcie płotu czy znaku granicznego nie zmienia granicy, a przesunięcie znaku jest przestępstwem.
Opłata od wniosku o rozgraniczenie nieruchomości wynosi 200 zł. Do tego dochodzą koszty geodety i ewentualnie biegłego, które co do zasady sąsiedzi ponoszą po połowie.
Nie. Ewidencja opisuje działki, ale nie jest źródłem prawa własności. Zmiana danych o punktach granicznych po pomiarze zmienia opis granicy, a nie granicę.